MAANDMAGAZINE – MEI 2012
Als gebruikelijk begint dit maandmagazine met nieuwe wijnvondsten, vijftien stuks. Ook neem ik je mee naar de metropolis Berlijn. In woord en beeld stel ik bovendien verrassende wijnen en wijnproducenten voor uit o.a. Hongarije, Bourgogne, Turkije en Argentinië, terwijl tegelijk andere smakelijke zaken ter sprake komen, waaronder weer een trekopwekkende culinaire combinatie. Voorts werden drie recensies toegevoegd aan de rubriek Aanbevolen restaurants en heb ik een minder bekend museum beschreven bij Galerie & Musea.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
. Wat zou ik hem graag hebben gevolgd toen ik wijnliefhebber werd, de cursus Wijnkenner in een weekend. Waarmee je inderdaad binnen pakweg anderhalve dag zo veel leert – inclusief proeven en 
wijn-spijscombinaties – dat je meer weet over wijn dan minstens 90 procent van alle wijndrinkers. Dus inderdaad een kenner bent. En dat voor slechts €7,99 – terwijl je bovendien kortingsbonnen aantreft (voor te proeven wijnsoorten) ter waarde van maar liefst €9. Je begrijpt het, ik heb die snelcursus nu zelf samengesteld, gebaseerd op alle mogelijke praktijkproeverijen en presentaties die ik aan alle mogelijke gezelschappen heb gegeven. Stap voor stap, bijna uur voor uur, worden hele precieze instructies gegeven. Bovendien is het een multimediale cursus, want behalve lezen ga je ook luisteren, proeven én een digitale zelftest doen waarmee je een mooi, uit te printen certificaat op naam kunt verdienen. Momenteel is deze uitgave – wat mij betreft de snelste, leukste en betaalbaarste wijncursus ooit – exclusief verkrijgbaar bij Gall & Gall, www.gall.nl, maar later dit jaar verschijnt er ook een boekhandelseditie.
. Fris, hartig,
levendig en sappig, met ook groen fruit van o.a. appel, de Grüner Veltliner K 2011 is het allemaal. En tegelijk verbluffend betaalbaar, namelijk €3,99. Heerlijk bij veel salades, veel visgerechten en verse witte asperges. Deze lekkere lentewijn, die gemaakt werd door een producent in Krems (vandaar natuurlijk de grote K op het etiket), staat5 op het schap bij Aldi, www.aldi.nl.
. Het is de fruitigste Franse Malbec die ik ken, de Gaudou Exception Malbec Réserve 2011. 
Gemaakt in de Cahors-streek, op een château, maar dan met een relatief hoge opbrengst per hectare en met eigentijdse technieken – dus ook zonder houtcontact. Vandaar dat hij niet de herkomstbenaming Cahors draagt, maar een Vin de France is. Hoe dan ook, de donkerrode, vlezige, soepele wijn druipt van het fruit, bramen, bessen, noem maar op. Met ook een vleugje laurier. ’t Is een doordrinker in optima forma. Verkrijgbaar bij www.colaris.nl (of zie de banner) voor tijdelijk €5,95.
. Ondanks de koelte buiten deed de lentezon me ineens verlangen naar een rosé. Die heb ik dan ook gekocht bij wat waarschijnlijk de mooie, sfee3rrijkste wijnwinkel is van Amstelveen en wijde omgeving, Henri Bloem (Amsterdamseweg 160). Voor een bescheiden bedrag (€4,95) vond ik daar de Avaniel 2011 rosado, een pure Tempranillo uit Ribera del Duero. Een wijn met een rozerode kleur en voorts aangenaam fris, vrij stevig en royaal voorzien van sappig, licht gekruid rood fruit. Eigenlijk een echte maaltijdrosé, maar waarbij? Het werd schnitzel met oi.a. gebakken tomaat en voorjaarsgroenten. De combinatie was heerlijk – en de fles snel snel leeg. Mer verkoopadressen via www.henribloem.nl.
. Fris, sappig besfruit in combinatie met wat laurier bepalen het aroma van de Cono Sur Cabernet 
Sauvignon Carmenère 2010. Deze typisch Chileense compositie – nergens immers groeit zo veel carmenère, terwijl cabernet sauvignon de meest geplante variëteit is – komt uit de Colchagua Valley en werd door het progressieve, milieubewuste Cono Sur vervaardigd van organisch geteelde druiven. Waarbij deze elegante en toch vrij ferme wijn bij smaakt? Stoofschotels bijvoorbeeld en gebakken Ierse ribeye. Prijs €7,99 bij Mitra, www.mitra.nl.
. Je zou het een contactwijn kunnen noemen, de Groot Parys Chenin Blanc 2011 met op het vooretiket een… sleutelgat. 
Want het is de bedoeling dat jij als gebruiker door het sleutelgat kijkt, dan een Facebook/WhatsApp adres ontdekt en vervolgens jouw mening over de wijn naar zijn makers stuurt. Wat overigens Nederlanders zijn, Eric Verhaak en Mariëtte Ras. Die in Paarl, Zuid-Afrika, een biologisch gecertificeerde wijngaard hebben. Mijn mening over deze ‘share and enjoy’ wijn: vief, verkwikkend en smakelijk, met schakeringen van licht gekruid wit fruit. Heel uitnodigend. Prijs €8,95. Bij wijnkoperijen De Gouden Ton, zie de banner of ga naar www.degoudenton.nl.
. De betere Médoc châteaus hebben weinig met rosé. Vermoedelijk nog minder dan met wit. 
Alleen al daarom was ik nieuwsgierig naar de Château La Tour de By rosé 2011. Gecreëerd van alleen cabernet sauvignon, in de Médoc – maar met de herkomstbenaming Bordeaux. De wijn smaakte verrassend goed. Echt uitgesproken sappig, heel soepel, correct fris en voorzien zacht rood fruit (aardbeien, frambozen) en een snufje kruidigheid. Verleidelijk, kortom. In de aanbieding kost-ie €8,25 bij www.colaris.nl of zie de banner.
. Een trouvaille in de tweede jubileumselectie van Vojacek is de Dona Ermelinda 2010, afkomstig van het Portugese schiereiland Setúbal. Deze met goud bekroonde witte wijn heeft als basis drie Portugese druivenrassen, 
waaronder, fernao pires, aangevuld door 20 procent chardonnay. Terwijl ook nog een korte fustlagering plaatsvond. Dit alles resulteerde in een licht toastige, vooral fruitige (citrus, witte vruchten) wijn die voldoende karakter en structuur heeft om n de boter gebakken schol en Mediterrane, gegrilde of gebakken rode mul perfect te begeleiden, zo niet kip of kalkoen. Prijs €7,95 en de twaalfde fles is gratis. Bij www.vojacek.nl of zie de banner op de startpagina.
. Speciaal, dat is de Shooting Star. Deze Nieuw-Zeelandse bubbel werd namelijk gemaakt van uitsluitend sauvignon blanc – en da’s uitzonderlijk. Voor mij was het zelfs de eerste keer om een vol mousserende 
Sauvignon Blanc te proeven. Het aspergeachtige van sauvignon blanc is in de frisse, heel licht rijpe, heel licht milde smaak markant aanwezig, naast wat groen fruit, wat de wijn mooi deed smaken bij een voorjaarssalade met witte en groene asperges. Deze bruisende ster is te bestellen via cellardoorams@tussockjumper.com en kost €19,95. Overigens heeft de Engelstalige leverancier een bijzonder concept ontwikkeld dat je kunt bekijken via www.tussockjumper.com/cellar-door.
. Ik vond het een echte ontdekking, de Trapiche Syrah 2009. Fruitig, toastig, vlezig en mooi nahangend in de mond. Buitengewoon aantrekkelijk, vooral bij vlees van de 
grill. Zijn herkomst is Mendoza (Argentinië) en aan de syrah werd een verzachtende 3 procent van de witte viognier toegevoegd. Terwijl de rijping plaatsvond in zowel Franse als Amerikaanse vaten. Deze topper van Trapiche, zie foto kelder, heeft als richtprijs € en adressen zijn op te vragen via info@poot.nl.
. In een vorig maandmagazine kwamen de rode wijnen al ter sprake, maar diep in het Franse zuiden
maakt Domaine de la Clapière ook fraaie witte. Zoals de Figuerette 2011, een melange van chardonnay en viognier. Peer, perzik, abrikoos en andere milde fruit bepalen het aroma van deze sappige, niet te zware, ook heel licht kruidige wijn, waardoor de eerste slok je onmiddellijk doet verlangen naar de tweede. Richtprijs €7,99, verkoopadressen via sales@groupelfe.com.
. Zon, die proef je in de stevige rozeoranjerode Pink Goat by Tamaya 2011. Deze rosé uit Chili heeft in zijn soepele, volle smaak een gulle dosis fruit van o.a. frambozen en aardbeien, samen met correcte zuren. Allen al bij taco’s en andere Mexicaanse gerechten, en denk ook aan chili con carne, zal het een prettige partner zijn. Prijs €8,50 bij www.colaris.nl of zie de banner.
. Vrienden die houden 
van wijn, maar die vanwege de alcohol daarin geen wijn kunenn of mogen drinken – daarvoor is de Light Live Sparkling Rosé een verlossende vondst. Want hij smaakt naar wijn, is behoorlijk droog, heeft prettig wat rood fruit, bezit feestelijke belletjes en kost niet te veel. Namelijk €3,99 bij Plus, www.wijnenvanplus.nl.
, Hij verscheen weer tijdens een feestelijk familiebuffet, de prachtige, ambachtelijk gerookte zalm van Bawykov. Die je vanwege zijn stevige structuur niet fileert, maar overdwars in mootjes snijdt. 
Er moest natuurlijk ook een feestelijke wijn bij komen. De keus viel op Casillero del Diablo Brut, een pure Chardonnay uit de relatief koele Limarí Valley in noordelijk Chili. Zacht fris, aromatisch en met voldoende smaak om zalig te zijn bij de zalm. Grotere AH’s en de webwinkel AH Wijndomein (zie de banner) verkopen ‘m voor €9,99. Alles over de in Nederland bereide Bawykov vind je op www.bawykov.nl.
. Een innovatie als vondst is Le Limoux 2010 van Château Rives Blanques. Eigendom van het Nederlandse echtpaar Jan en Caryl Panman. 
Dat op hun domein voor het eerst drie druivenrassen met elkaar combineerde, uit het aanvankelijk koele oogstjaar 2010. Die variëteiten zijn de regionale mauzac, de chardonnay en de chenin blanc. Het resultaat is een lekkere Limoux, goed gevuld en met elementen van appel/peer/perzik, een toefje zuidvruchten, een klein kruidje en beheerst wat eikenhout. Aanbiedingsprijs €11,50, zie de banner of ga naar www.colaris.nl
. Zoet Zuid-Afrikaans, dat is Ouma se Wyn. Een klassieker van het voortreffelijke wijngoed 
Weltevrede, in Robertson. Wat je ruikt en proeft is vooral het aroma van verse, rijpe druiven – heel kenmerkend voor de muskaatvariant waarvan deze dessertwijn werd gemaakt. Ook karamel is present, wat betekent dat oma’s wijn prettig past bij tarte tatin, druivenvlaai en dat soort toetjes. Prijs per halve fles doorgaans €10. Verkoopadressen via sales@groupelfe.com.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
. Als metropolis is BERLIJN nog in wording. Overal in deze uitgestrekte stad wordt gebouwd, zowel aan wegen als aan gebouwen. Braakliggende stukken grond te midden van huizenblokken zie je eveneens. Wat allemaal niet wegneemt dat er toch véél valt te zien. Over de plaatselijke geschiedenis bijvoorbeeld. 
Alleen al in de Reichstag zou je uren kunnen doorbrengen (mits je enkele dagen van te voren online een ticket hebt gekocht) . En gedurende een kleine twee uur maak je een boeiende 
tijdwandeling in Berlin Story (Kurfürstendamm). Historie komt eveneens tot leven via de collecties van het leuke, minder bekende Märkisches Museum, dat een kerkachtige behuizing heeft (zie de rubriek Galerie & Musea). Het meer recente verleden wordt onder meer gesymboliseerd door Checkpoint Charlie, waar je op de foto kunt met pseudo-grenswachten in kostuum en van alles kunt lezen over de 
Berlijnse Muur op een lange schutting. Even verderop staat een groot standbeeld van een man die balanceert op resten van die muur. 
De Joodse tragedie tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg als indrukwekkend monument een hellend veld vol grijze grafstenen, met daaronder een aangrijpende expositie, het Holocaust Memorial. Daar vandaan is het niet ver lopen naar het symbool van Berlijn, de fameuze Brandenburger Tor, met daarop de zes meter hoge koperen voorstelling van vier paarden die een strijdwagen trekken met een victorieuze godin. De prettigste plek om even uit te rusten, met uitzicht op het zuilenmonument , is niet de
drukke Starbucks, maar het terras van hotel Adlon, aan de overkant. 
Waar men goede thee schenkt en dito Duitse wijn. Bij mooi weer zit je er bovendien heerlijk in het zonnetje. Om de hoek begint Unter den Linden, de brede, beroemde boulevard waar ooit heel Berlijn sjiek gekleed flaneerde. Tegenwoordig lopen er vooral toeristen en vakantiekledij en wordt de straat vooral geflankeerd door monotone, blokvormige gebouwen. Pas aan het eind wordt de architectuur weer rijk en mooi, rond het Forum Fridericiamum, waar zeven imposante gebouwen staan, waaronder twee opera’s, een bibliotheek en een paar voormalige paleizen. 
Weer even doorlopen en je komt op het Museuminsel, een eiland met vijf grote musea. Het mooiste van buiten is het deels koepelvormige Bode Museum, op de punt van het eiland. Er worden onder andere sculpturen en 750.000 munten geëxposeerd. Voor schilderijen uit de 19e eeuw is de hoog op rijzende, tempelachtige Alte Nationalgalerie het adres (foto).
Behalve Duitse realisten en impressionisten zijn er ook Franse meesters met werken vertegenwoordigd, waaronder Paul Cézanne, Edgar Degas, Paul Gauguin, Eduard Manet, Claude Monet en Auguste Renoir (foto bloeiende kastanjebomen). Het zogeheten Neues Museum ernaast exposeert een fantastische collectie Egyptische kunst. De in Italiaanse barokstijl gebouwde kathedraal van Berlijn met zijn 85 meter hoge koepel staat vlakbij. 
En vanaf het museumeiland kun je, gedurende een uur, een van de vele boottochten maken, over de Spee, langs historische oude panden en imposante nieuwe. Het mooiste plein van Berlijn, Gendarmenmarkt, is tegelijk het lekkerste, Het mooiste vanwege twee koepelkerken, de Duitse (foto) respectievelijk Franse Dom, een een prachtig concertgebouw. Het lekkerste vanwege de talrijke restaurants op en rond het rechthoekige plein. 
Een van die zaken is het druk bezochte, volgepakte, in tal van gidsen aanbevolen Borchart – dat beslist moet worden vermeden. Tenzij je twee uur tijd hebt voor twee gangen, houdt van zowel ongare asperges als aardappelen en van een venijnige paprikasaus over je salade. Om maar te zwijgen van grauw licht, stevige prijzen (€28 voor een steak tartare zónder enig garnituur) en een gérant die de obers voortdurend afbekt. Nee, dan hebben we véél betere herinneringen en Vau en Reinhard’s (zie Aanbevolen restaurants). Ja, zelfs aan het gigantische warenhuis KaDeWe, gelegen bij het 
mooie metrostation Winnebergerplatz en de winkelregio Kurfürstendamm. Op de zesde verdieping heeft de winkel namelijk een Walhalla voor lekkerbekken ingericht, waar niet alleen een ongelooflijke verzameling delicatessen wordt aangeboden, inclusief gebak van Lenôtre, een gigantisch charcuterie assortiment en een fenomenale theeselectie, maar waar eveneens allerlei lunchbars zijn. Aziatisch? Italiaans? 
Aardappelgerechten? Creaties van Paul Bocuse? Oesters? Kreeft? Het wordt allemaal geboden. Zelf belandden we bij de kaasbar, waar je behalve raclette ook drie soorten zachte kaas (€14,99) of harde (waaronder Comté en Cantal, €9) kunt gebruiken, met boter, stokbrood en desgewenst een groot glas rijpe, fijn bruisende Riesling Sekt van het huis (€4,90). Moët & Chandon heeft in het warenhuis ook een eigen bar (€9,90 voor een glas Brut Impérial), een prima plek om het glas te heffen op het boeiende en bloeiende Berlijn.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
. Een Française in de harem van de sultan in Constantinopel zou deze ertoe hebben overgehaald om in de 18e eeuw de witte wijn te gaan drinken van Château Carbonnieux, toen eigendom van Benedictijner monniken. Maar omdat alcohol taboe was aan het Turkse hof, werd de Bordeaux verscheept als Eau minérale de Carbonnieux. 
In Turkije zelf vond wijnbouw toen al meer dan honderd jaar nauwelijks meer plaats, vanwege het strenge anti-alchoholregime dat de wrede Osmaanse sultan – zelf alcoholist - Murat IV had ingesteld, op straffe zelfs van onmiddellijke executie. Pas onder het bewind van de in 1923 aangetreden eerste president, Mustafa Kemal (die als bijnaam Atatürk zou krijgen, zie foto), begon de Turkse wijnbouw weer enigszins op te bloeien. Dit niet voor het eerst, want alleen al uit vondsten in Anatolië is gebleken dat al heel lang voor het begin van onze jaartelling de Hettieten daar wijn maakten, een traditie die later werd voortgezet door 
de Romeinen en Byzantijnen. Aan druiven had men geen gebrek, want Turkije was en is daarvan een van ’s werelds allergrootste telers – zij het in hoofdzaak voor sultanarozijnen, krenten en tafeldruiven. Onder Mustafa Kemal werden weliswaar staat en kerk van elkaar gescheiden, maar de islam bleef als religie volstrekt dominant, met als gevolg een minieme thuismarkt voor wijn. Vandaar dat het hedendaagse Turkije ondanks zijn druivenareaal van 560.000 hectare toch maar op de veertigste plaats staat als wijnland. 
Ter plekke zijn het vooral toeristen die de wijn consumeren, en er vindt op bescheiden schaal wat export plaats. Een van de oudste en grootste wijnbedrijven is Doluca, dat ten tijde van Atatürk werd gesticht. De oprichter was Nihat Kutman, die in Duitsland een wijnopleiding had gevolgd en die anno 1926 een bottelbedrijf begon. Nihat nam ook het initiatief om diverse Duitse en Franse druivenrassen te planten naast autochtone, zoals riesling en gamay. Hij deed dit rond Mürefte, een havenplaats in Thracië, het Europese deel van Turkije. Het tegenwoordig 3500 in
woners tellende dorp werd daarmee de officieuze wijnhoofdstad van Turkije. Zoon Ahmed, afgestudeerd in Californië, nam niet alleen het roer over, maar creëerde in 1989 aan de westelijk gelegen Baai van Saroz een 100 hectare bestrijkend wijndomein dat met uitsluitend hoogwaardige variëteiten werd beplant Te weten sauvignon blanc, chardonnay, cabernet sauvignon en merlot (zie foto met wijngaard bij zee). Het was een keerpunt voor de Turkse wijnindustrie. Kavaklidere uit Ankara is nog belangrijker als producent. Het huis beschikt over maar liefst 526 hectare wijngaarden, voornamelijk in Anatolië (zie kelderfoto’s) 
Dit uit 1929 daterende bedrijf brengt een groot gamma wijnen voort, waaronder enkele zeer attractieve die ook in Nederland verkrijgbar zijn. Waaronder de naar rijpe bramen en ander zwart fruit smakende, hele beste barbecuewijn Yakut Öküzgözuü-Bogazkere 2010 uit oostelijk Anatolië die €7 per fles kost. In zijn soort
net zo stevig als bijvoorbeeld een Tavel is de Lâl Rosé 2011, die gewonnen werd in in het westelijke, Europese deel van Turkije, dicht bij zee. Kruidigheid en rijp rood fruit zijn andere kenmerken van deze €6,50 kostende maaltijdwijn. En dan is er nog de kostelijke Karma Cabernet Sauvignon Öküzgözuü 2007 die behalve krachtig ook behoorlijk complex is, dankzij mild zwart fruit, bessen, wat laurier, kruiderij en toastachtig hout. Voor deze compositie uit Oost-Anatolië wordt €14,50 gerekend. De tijd dat wijn in Turkije mineraalwater moest heten, lijkt voorgoed voorbij. De importeur van genoemde wijnen is Mezopotamya, website www.turksewijn.nl.
PUNTDICHT
VIS à VIS
Ik liep met de kenner door de vishal
En hij wees me op een rode poon,
Een schol, een sprot en enen groet.
Ik schudde het hoofd en sprak:
‘U heeft hier te maken met een leek.’
Maar die vis kende hij weer niet.
Uit de bij Novella verschenen bundel Goedgemutst van de Haarlemse puntdichter en podiumpresentator Jan J. Pieterse. De uitgave kost €10.
. De roodhuid Winnetou en zijn blanke makker Old Shatterhand, dat waren de enige namen die ik associeerde met Karl May, een destijds beroemde veelschrijver van o.a. jongensboeken. Maar zo blijkt, ook in wijnland blijkt een Karl May te bestaan. 
Namelijk een wijnbouwer in de Duitse regio Rheinhessen. Hij gaf daar zijn naam aan een uit 1815 daterend domein dat onlangs werd uitgebreid van 14 naar 20 hectare. Een bezitting bovendien die beduidend meer rode wijnen voortbrengt dan gebruikelijk in het gebied. Namelijk zo’n 35 procent van de totale productie. Zoon Peter May, die samen met zijn twee jaar jongere broer Fritz de dagelijkse leiding heeft, stelt onomwonden:’We maken veel verschillende soorten wijn, maar we houden het meest van onze rode.’ 
Soorten die opvallen komen van dornfelder (foto), het werkpaard van Duitslands blauwe druiven en niet gekend om zijn hoge kwaliteit. ‘Toch kun je van de dornfelder echt goede wijnen maken’ stelt Peter (1979), ‘mits je de opbrengst per hectare sterk beperkt. De druif geeft ook bijna altijd wijnen met een donkere kleur.
En is beduidend makkelijker te telen dan een spätburgunder’. Ten bewijze van dit alles wordt de Karl May Dornfelder trocken 2010 geschonken, afkomstig van 1,5 hectare, organisch gecultiveerd. De kleur is inderdaad diep en in de zacht frisse smaak zijn schakeringen te vinden van kruiden, hout, wat laurier, bessen en kersen – héél plezierig. Prijs €8,50. Nog meer diepgang en houtaroma’s biedt de elegant-ferme, energieke, behoorlijk fruitige Karl May Dornfelder Barrique Gereift 2008 die €17,50 kost. Maar net als Winnetou heeft dit rode duo gezelschap van een blanke broeder, te weten de Cuvée Blutsbruder 2009. Peter en Fritz stelden hem samen uit Deze en andere creaties van Karl May zijn te koop bij www.winterbergwijnen.nl.
Het is deze maand Spike Huisman die zijn favoriete wijn-spijscombinatie prijsgeeft. In 2005 begon hij zijn carrière als consultant bij Ebbinge & Company. Om in september 2010 over te stappen naar C1000, waar hij nu als category manager wijn & gedistilleerd verantwoordelijk bis voor het wijn- en gedistilleerdschap bij de supermarkten en slijterijen van deze organisatie. Over zijn culinaire combinatie vertelt Spike zelf het volgende 
Met wijn kwam ik vroeger beperkt in aanraking. Mijn ouders dronken het liefst Beaujolais -wijnen als Morgon en Fleurie, maar ik vond deze nooit echt lekker. Pas toen ik tijdens mijn studententijd meer inzicht kreeg in hoe wijn als natuurproduct kon rijpen op eikenhouten vaten, begon de interesse voor en het proeven van wijn. Gewapend met Sodexho-bonnen die tijdens mijn stage in België als verkapt salaris dienst deden, sloeg ik met flink voordeel wijnen in bij de lokale Delhaize op Zaventem. Eenmaal in Nederland bleef de interesse groeien; naast de luchtvaart was wijn iets waar ik zonder moeite bijna alles van onthield. Een teken aan de wand om er meer me te doen. Na een reeks strooptochten door o.a. Mendoza (foto) Bourgogne en Bordeaux, besloot ik iets met mijn interesse op dit gebied te ondernemen. Centraal stond dat ik mijn enthousiasme voor wijn en mijn favoriete soorten wilde delen met mensen om me heen. Ik merkte dat veel mensen wel een zekere interesse voor wijn hadden, maar dat door de complexiteit van het product en het beperkte aantal wijnen waarmee ze in aanraking kwamen, de drempel te hoog was om er meer over te leren. 
Ik ben daarom gestart met thuisproeverijen, waarbij de bezoekers een route door mijn huis liepen en in alle hoeken van het huis een wijn konden proeven (Champagne in de douche, Furmint in de kledingkast). Daarnaast konden ze er ook nog eens verse, zelfgemaakte gerechten bij proeven. De bevindingen konden ze direct noteren op het proefformulier, iets wat ze nog nooit hadden gedaan. De eerste keer stonden er al 75 man op de stoep. Mijn voorkeur gaat ernaar uit de om de wijn-spijs combinaties niet te ingewikkeld te maken. En met eenvoudige ingrediënten. Neem Frankrijk als voorbeeld. Daar wordt, onafhankelijk van of het de ultieme wijn-spijs combinatie is, vaak gewoon lekkere wijn gedronken bij het eten. Of je nou bij de jaarlijkse braderie in Gimont (Gers) bent, of bij Chez Casimir in Parijs waar je bij de zondagse brunch zelf je fles uit de walk-in klimaatkast kunt trekken. De combinatie die me het meest bij is gebleven, en waar ik nog graag van geniet, is in Lille geweest, drie jaar terug. Het was hartje zomer, 30 graden Celsius, en als hoofdgerecht had ik een lokale specialiteit: een stoofschotel van linzen, gekruide boerenworst, gegrilde kip, zwarte olijven, venkel, tomaat en aubergine. Een soort noordelijke variant van cassoulet. 
Simpel, smaakvol en licht gekruid. Hierbij dronk ik een zinderend koude Saumur-Champigny (zie herfstfoto streek), die eenmaal uit de koeling direct condenseerde. Daar kon geen bier tegen op, zo verfrissend. Mijn liefde voor Cabernet Franc was een feit. Fruitig en boersig, maar niet te zwaar, net als het gerecht. Sindsdien maak ik het gerecht nog vaak zelf, dan gaat er een fles Becarre open van Damien Delecheneau. Een andere favoriete combinatie is die van zelfgemaakte bietenhumus met een jonge, frisse Chardonnay. Dan kies ik voor een fles Paul Jouard of, uit eigen sta,l voor de La Cocotera. De Chardonnay in combinatie met de enigszins aardse smaken van de rode biet en vooral de komijn, die in de humus verwerkt zit, is te gek. En om een diner af te sluiten trek ik het liefst een fles oude, peperige stijl Tawny open bij een zelfgemaakte sticky toffee cake met dadels, kardemom, kaneel en vanille. Mjam.
. Weinig rode Bourgognes hebben zo’n lange, rijke historie als Givry. Ze zijn al bekend vanaf de 6e eeuw en werden in de Middeleeuwen gedronken door koningen, hertogen en andere aristocraten. In het plaatsje Givry zelf, waar nogal wat forensen wonen uit het nabije Chalons-sur-Sâone, 
gaat men er prat op dat de plaatselijke wijn de favoriet was van misschien wel Frankrijks meest progressieve koning, Hendrik IV. Wat vaak zelfs vermeld wordt op wijnetiketten. De druivenstokken groeien er op meestal mergelhoudende grond. Hoe aanzienlijk de lokale wijnproductie is geweest, bewijzen de 18e-eeuwse, deels gewelfde kelders van Domaine Thénard, waar tweeduizend vaten kunnen liggen. Nog altijd is dit wijngoed een bezitting van betekenis, met 18 hectare binnen de herkomstbenaming Givry en 4 hectare elders, waarvan bijna 2 van de legendarische Le Montrachet. Jean-Baptiste Bordeaux-Montreux is de huidige eigenaar; zijn grootmoeder was een Thénard. 
De bijna bedeesd sprekende Bourgondiër (1959) vervaardigt van rode Givry (er bestaat ook wat witte) diverse varianten, alle zachtaardig van karakter. Zijn Domaine Thénard Givry Cellier aux Moines 2009 smaakt sappig, soepel en een tikje kruidig, met in het aroma een gulle dosis rood plus zwart fruit Richtprijs €17. ‘Om het fruit te conserveren’ heeft zijn maker de houtinvloed beperkt gehouden, door deze en zijn andere rode Givry’s voornamelijk in grote fusten van vijfduizend liter te lageren.’Om hem wat ronder te maken’ duurde de vatrijping wel een jaar of twee.
Als wellicht iets krachtiger wordt de eveneens heerlijk fruitige en licht kruidige Domaine Thénard Givry Les Bois Chevaux 2009 ervaren (richtprijs €17, maar €12,95 bij de webwinkel www.wijnboutique.nl). Inmiddels heeft Véronique, de vrouw van Jean-Baptiste, zich bij ons gevoegd. ‘Weet u’, zegt ze, ‘wat een goede omschrijving is van Givry? Het is een vin d’amis. Waaraan haar man nog toevoegt ‘en bovendien redelijk betaalbaar’. Met beiden zijn we het hélemaal eens. Verkoopadressen via info@poot.nl.
. Bepaald bijzonder, zo zou je Bouzeron kunnen typeren, een klein districtje ten noorden van Givry.. Het bestrijkt ongeveer 60 hectare en ontleent zijn naar aan een oud, stil daldorpje 
in de buurt van Rully. Wat Bouzeron zo bijzonder maakt, is dat witte wijn met die naam niet als basis heeft de alom aanwezige chardonnay, maar de aligoté. Waarvan twee varianten bestaan. De meest voorkomende, ook elders in de Bourgogne, is de ‘vert’ ofwel; ‘groene’, die meestal wijnen geeft met een hoog zuurgehalte. Va riant twee is de ‘dorée’ ofwel ‘gouden’, waarvan de wijnen zachter en aromatischer smaken. Welnu, van een klein perceel met aligoté dorée (geplant in 1937) maken Paul en Marie Jacqueson met veel zorg en zelfs vatrijping een heel aangename wijn. Deze Bouzeron “Les Cordères” 2010 biedt sappigheid, zachte zuren, milde vanille, wit fruit en wat roosteraroma’s. Héél aimabel en geschikt om te schenken bij vis met een roomsaus of bij Brie op stokbrood. Prijs €12,50, twaalfde fles gratis. Bij het jubilerende www.vojacek.nl of zie de banner op de startpagina.
. Op wijnavontuur, dat ging filmcriticus en wijnliefhebber Remke de Lange met haar man en haar zoontje naar Australië. Om daar een jaar lang te werken bij een vrij kleine wijndomein, Gemtree in McLaren Vale. Ze deed daar van alles, om te beginnen het tellen van trosjes aan 
druivenstokken. 
Ze leerde ook wat er allemaal komt kijken voor het maken van een goede wijn – wat ze ook zelf deed, getuige de twaalfhonderd flessen Rem’s Row 2010, een genereuze, voorbeeldige Shiraz (inmiddels uitverkocht). Ook volgde ze de belevenissen van de Australische producent en diens medewerkers. Om daarna al haar impressies vrolijk en met verve te boek te stellen in Tussen de druiven. Deze ruim 270 bladzijden tellende paperback is knap, bijna meeslepend geschreven, met ook zinnige beschouwingen, veel humor, smakelijke notities en spannende elementen. Als je erin begint, vervliegt de tijd en beleef je Remke’s reis helemaal mee. Terwijl je ook nog van alles opsteekt over Australische als wijnland. Haar boek leest net zo lekker als haar eigen wijn smaakt. Uitgever Ambo, prijs €19,95.
. Spannend van design, dat is de nieuwe kelder die vader en zoon Laposa lieten bouwen op een helling boven het Balaton Meer. Dit Hongaarse gebouw won zelfs een architectuurprijs, in 2010. Behalve fraai is het complex 
ook functioneel en voorzien van de modernste apparatuur. Wat weer verklaart waarom de – van zo’n 20 hectare afkomstige – Laposa wijnen tegenwoordig beter zijn dan ooit tevoren, puur en smaakrijk tegelijk. Een van mijn favorieten is de Laposa Szükebarat 2011 uit het basaltrijke gebied Badacsony. Ik weet nog, van mijn studie voor het Slijtersvakdiploma lang geleden, dat ‘szürkebarat’ staat voor ‘grijze monnik’- ofwel pinot gri
s. Hoe de wijn te omschrijven? Zuiver in elk geval, héél zuiver. Iets kruidiger en een tikje milder dan een Pinot Grigio uit Italië, eleganter. Frisser, fruitiger en droger dan een doorsnee Pinot Gris uit Alsace. Een groot genoegen om te drinken, eigenlijk. Vooral bij gebakken vis. Prijs €9,95 bij www.degoudenton.nl of zie de banner. Evenmin te versmaden is de Laposa Rizling 2011, Badaccsony à €7,95. Die smaakt knisperend fris en naar wit fruit dat geweekt lijkt in limoensap. Prima als aperitief en bij frisse salades. Hoera voor Hongarije.
. Noordelijk van het Balaton Meer ligt Somló, de kleinste wijnstreek van Hongarije. Deze bestrijkt ruim 830 hectare op en rond een grote heuvel die een vulkanische ondergrond heeft. Daar groeit, op pakweg 100 
hectare, een zeldzaam druivenras, juhfark. Waarvan een opmerkelijke wijn wordt gemaakt, de Royal Somló J 2009. Door zowaar een Nederlander, de in Londen woonachtige Omar Honingh- 
Czizmadia (foto) en diens Hongaarse echtgenoot Peter. Samen hebben ze nu 3 hectare met juhfark beplant en haalden in 2007 hun eerste oogst binnen. Als wijn heeft Juhfark?Somló een lange historie. Keizerin Maria Theresa en keizer Joseph II bijvoorbeeld schonken hem aan hun Weense hof. We zijn inmiddels heel benieuwd naar de door Omar zelf ingeschonken wijn. Wat ogenblikkelijk opvalt, zijn de hoge zuren (‘heel kenmerkend voor de juhfark’, zegt Omar). Die trouwens bewust intact worden gehouden, aangezien er geen appel-melkzure gisting plaatsvindt. 
Ook het fruit is fris: grapefruit, limoen en andere citrus. Voorts ie de Royal J heel zuiver ‘(we gebruiken ook alleen natuurlijke gisten;) en eerder elegant dan zwaar. Waarbij je hem kunt schenken? ‘Bij onder andere sushi, sashimi, dim sum en andere Aziatische, vooral pittige gerechten.’ De zorg en zeldzaamheid maar de Royal J wordt vervaardigde heeft wel zijn prijs, want in een wijnspeciaalzaak kost een fles al gauw €39,95. Verkoopadressen via Miranda Beems Wijnimport, mbeems@wijnadvies.com.
. Bijna 80 procent van de druiven die ze telen behoort tot de pinotfamilie. Ze noemen zich daarom ook ‘Pinot specialisten’. 
Het betreft vader Hans (1948) en zoon Markus (1971) Wöhrle van Weingut Stadt Lahr. Hun – geheel biologisch bewerkte – wijngaard ligt noordelijk in het Duitse Baden, bij de vrij sfeerrijke Plats Lahr (foto) en het Zwarte Woud. De lösshoudende hellingen waarop de de stokken staan rijzen tot 250 meter hoogte en geven bij mooi weer uitzicht op de Vogezen. Het gehele domein, dat sinds 2003 over ene nieuwe kelder met een fraai ontvangstlokaal beschikt, telt bijna 13 hectare. Daarvan is 2 hectare beplant met auxerrois, het broertje eigenlijk 
van pinot blanc. De Auxerrois Kabinett trocken 2010, Weingut Stadt Lahr is heel zuiver, aangenaam fris, correct gevuld en voorzien van licht gekruid, sappig wit fruit – wat hem zowel smakelijk als uitnodigend maakt. Niet voor niets werd deze wijn opgenomen in een wijnarrangement van De Librije (***), Zwolle. Flesprijs €14,80. Hetzelfde wordt gevraagd voor een Stadt Lahr waar ik eigenlijk nog enthousiaster over ben, de Weissburgunder 2011 Kabinett. Smaakrijk en fris tegelijk, met schakeringen van groene appel, witte vruchten en een snufje kruiden: als variant van Pinot Blanc gewoon perfect. Herrlich, herrlich. De importeur is www.imperialwijnkoperij.nl,
. Argentinië’s beroemdste wijnmaker, Nicolás Catena, weet het zeker: malbec is een van ’s werelds beste blauwe druiven. Een variëteit die thuishoort in het rijtje van cabernet sauvignon, merlot, tempranillo, sangiovese en syrah. 
De van een Italiaanse emigrantenfamilie afkomstige, tengere, bescheiden Argentijn heeft van malbec ook zijn specialiteit gemaakt – zij het na veel onderzoek en experimenten. Want wat er een kwart eeuw geleden aan malbec in tangoland groeide, was de oorspronkelijke Franse variant, vermoedelijk afkomstig uit Bordeaux of Cahors. En die gaf grote trossen met grote vruchten waarvan het moeilijk was om grote wijnen te vervaardigen. Een poging daartoe deed Nicolás wel. 
Terug uit Californië, waar hij niet alleen colleges economie had gegeven maar geïnspireerd was geraakt door Robert Mondavi en andere gedreven wijnproducenten, besloot Nicolás om in eigen land wijnen te produceren van wereldniveau. Hij plantte dus in Mendoza, waar bijna drie kwart van de Argentijnse wijngaarden ligt, de soorten chardonnay (Franse kloon) en cabernet sauvignon (Californische kloon). Want dat waren begin jaren ‘80 de icoondruiven. Zijn vader hield echter van malbec, toen en nu de nummer één soort in Argentinië, en vroeg Nicolás dus:’Doe mij een plezier en maak óók een goede Malbec.’ Wat gebeurde, meer om vader te behagen dan dat Nicolás erin geloofde. erwijl vooral de Chardonnay furore maakte, met name in de Verenigde Staten, was de Malbec veel minder succesvol – mede vanwege een minder kwaliteit. Vandaar dat men bij 
Catena een omvangrijk onderzoek startte, volgens richtlijnen van de Californische universiteit van Davis, naar een betere klonale selectie van malbec. Het doel was vooral, zo stelt Nicolas achteraf, om klonen te krijgen met zo klein mogelijke trossen en druiven: ‘Eigenlijk zochten we naar een imitatie van cabernet sauvignon.’ De studie resulteerde in vijf malbecklonen die vervolgens op vijf verschillende locaties in Mendoza werden geplant. Daarmee was het avontuur nog niet ten einde, aangezien steeds duidelijker werd dat malbec – meer wellicht dan welke andere kwaliteitsdruif ook – sterk beïnvloed wordt door de intensheid van het zonlicht. Mendoza, aan de voet van de Andes, kent hoogteverschillen van 600 tot 1500 meter. 
Hoe hoger je komt, des te koeler het wordt (gemiddeld één graad Celsius per 100 meter) en des te sterker de zonintensiteit. Vanaf pakweg 900 meter bedraagt deze het dubbele van bijvoorbeeld Bordeaux. Wat de zonnekracht vooral veroorzaakt is enerzijds een grote concentratie van verschillende polyfenolen, en anderzijds een geringere hoeveelheid van harde, bittere tannines en groene aroma’s (als van paprika en munt). ‘Dus als je onze Malbecs proeft van zo’n hoge locatie, geloof je niet dat ze ondanks hun donkere kleur en geconcentreerde smaak toch zeer zachte tannines hebben en een milde, bijna naar zoet neigend karakter.’ 
De mooiste Malbec die Nicolás Catena voert, komt van eigen klonen en van vier percelen op verschillende hoogten. Het is de Malbec Catena Alta waarvan ik de jaargang 2007 als volgt beschreef. ‘Ondoorzichtig van kleur, gul en gespierd van smaak. Vol fruitig bovendien, met zeer rijpe zwarte vruchten en bessen. Plus fraaie, beheerste roosteraroma’s van het hout, kruidigheid, een vleugje vitaliserende frisheid, veel concentratie en een onmiskenbare beschaving.’ Deze meesterlijke Malbec wordt door Gall & Gall verkocht in 120 grotere winkels, voor €29,99, terwijl alle andere filialen hem kunnen bestellen. Zie www.gall.nl.
. Valt er nog meer over malbec te vertellen? Jazeker. Deze blauwe variëteit malbec gedijt goed op diverse soorten grond en in diverse weertypen. Zijn oorsprong is Bordeaux, maar daar werd hij na de vernietigende vorst van 1956 grotendeels vervangen door merlot. Diezelfde vorst bracht boeren van Cahors, dieper in het zuidwesten, er juist toe over te stappen op malbec. Daar is het nu dan ook de eerste soort, die overigens meestal auxerrois of côt wordt genoemd. 
De Franse aanplant wordt inmiddels echter ruimschoots overtroffen door de Argentijnse. In tangoland groeit veruit de meeste malbec groeit in Mendoza, een provincie aan de voet van de Andes. Daar zijn 10 tot à 12.000 hectare met deze druif beplant, ongeveer dubbel zoveel als in heel Frankrijk. Het waren immigranten die de malbec zo’n anderhalve eeuw geleden naar Mendoza brachten, waar hij aanvankelijk ‘uva francesca’ werd genoemd, ‘Franse druif’. Het klimaat in Mendoza is zonnig, warm en droog, wat als voordeel heeft dat plantenziektes vrijwel niet voorkomen. 
De druivenstokken blijven dus van nature gezond en hoeven nauwelijks te worden behandeld, wat weer goed is voor mens en milieu. Het benodigde water komt uit de nabije Andes, in de vorm van gesmolten sneeuw. Een bedrijf dat consequent mooie Malbecs voortbrengt, is Pascual Toso, gesticht in 1890. Mijn huidige favoriet is de Pascual Toso Malbec 2009 Reserva die imponeert met zijn vlezige, vrij energieke, stevige smaak waarin bessen en zwarte vruchten fraai gevangen zitten, samen met kruidig hout , wat laurier en beheerste roosteraroma’s. Kostelijk bij chili con carne – en nog veel meer. De wijn wordt gevoerd door www.henribloem.nl en kost €9,95.
. Ooi de Franse Rothschilds zijn actief in Argentinië, met name het bedrijf Baron Edmond de Rothschild, dat tevens eigenaar is van Bordeaux-bezitingen, waaronder Château Clarke. Bezuiden de stad Mendoza verwierf 
baron Benjamin de Rothschild (een kleinkind van Edmond) samen met Laurent Dassault (uit Saint-Emilion) een domein van 100 hectare, op 1100 meter hoogte – en voornamelijk beplant met met malbec. Bovendien bouwden ze een gloednieuwe kelder. Een van de wijn die hun onderneming, Fletchas de los Andes, voortbracht is de Aguaribay Malbec 2010, een evenwichtige, behoorlijke energieke creatie met in zijn smaak sappig zwart fruit, wat donkere aroma’s, kruidigheid en een vleugje toast. ’t Zal een succes zijn bij zowel sudderlapjes en gegrilde biefstuk als lamsbout uit de oven. Prijs €7,99 bij www.dirckiii.nl of zie de banner.
. Wie toert door het uiterste zuiden van de Mâconnais zal merken dat de vaak slingerende landweggetjes voeren van Pouilly-Fuissé naar Saint-Véran en omgekeerd, plus dat ze ook nog gaan door delen van de noordelijke Beaujolais. Het 680 tellende wijngebied Saint-Véran heeft namelijk de vorm van enkele grillig gevormde, los van elkaar liggende puzzelstukken die door andere appellations worden omsloten. 
De witte wijn die er zijn origine heeft, werd vroeger verkocht als Beaujolais Blanc of Mâcon-Villages. Dit veranderde nadat de eigen herkomstbenaming in 1971 werd gecreëerd. Zowel met hun persoonlijkheid als met hun gemiddelde kwaliteit liggen de Saint-Vérans tussen Pouilly-Fuissé en Mâcon-Villages – hoewel de beste het niveau van een goede Pouilly-
Fuissé evenaren en dat van een matige overtreffen. Peetgemeente van Saint-Véran is het middeleeuwse dorp Saint-Vérand (inderdaad met een ‘d’). Dit heeft Saint-Véran-des-Vignes geheten, maar veranderde van naam om verwarring met een ander Saint-Véran, gelegen in de Beaujolais. te vermijden. 
Nieuwsgierig geworden naar de witte wijn van Saint-Véran? Een voortreffelijk voorbeeld is de ongefilterde Champ Rond 2009 van Domaine Thibert Père & Fils 2009. De wijn komt van een bijna 23 hectare tellende bezitting die geleid wordt dor Christophe Thibert en diens zuster Sandrine. We proeven een eigenlijk nog verrassende frisheid, in combinatie met notigheid, citrusfruit en een soepele, tikje vette structuur. Leg de lekkerbekjes maar in de oven.Deze blanke Bourgogne kost los €12,95, terwijl bij zes of twaalf flessen korting wordt gegeven. Je vindt ‘m bij de wijnkoperijen Henri Bloem, www.henribloem.nl.
. Een van de beste Nederlandse wijntijdschriften is voor mij Perswijn, vanwege de zeer gevarieerde, zeer deskundig artikelen en reportages, de imponerende hoeveelheid proefnotities, de vaak kritische columns en de talrijke foto’s. Ermee kennismaken kan voordelig, via een proefabonnement (drie nummers voor €17,50). Ga hiervoor naar www.perswijn.nl (tabblad Proefnummer). Een ander, veel jonger wijnmagazine dat ik graag lees en bekijk, is WineLife, gezien zijn altijd rijke, ongelooflijk gevarieerde inhoud, luchtige toonzetting en aantrekkelijke vormgeving. Een proefabonnement (drie nummers voor €15) is te bestellen via www.winelifemagazine.nl (tabblad Abonneer).
. Wijze woorden, die werden door wijnhandel Jos Beeres (zie de banner) aangebracht op een oud-Hollands tegeltje dat werd weggeven bij een speciaal proefpakket. Ik ken nog een andere variant, van een Duitse politicus die riep:’Het is pas echt crisis als we geen water meer hebben om bij te wijn te doen.’ Misschien ook bruikbaar tijdens de kabinetscrisis van nu?
. Mijn afscheidsinterview in Het Financieele Dagblad (dat na ruim veertig jaar mijn wijnrubriek onverwacht weg deed), werd afgesloten met de volgende strofen. Hij weet dat het een stokpaardje van hem is, maar sommeliers vindt hij niet nodig. ‘Ze moeten vaak in hun eentje veel tafels bedienen, dat zorgt voor vertraging. Een goed restaurant zou een kaart moeten maken, waar bij ieder gerecht twee bijpassende wijnen met omschrijving zouden moeten staan. Dan is elke gast zijn eigen sommelier.’ Via Facebook kwam daarop een paar heftige reacties, van sommeliers. Ik werd zelfs beticht van ‘broodroof’. Het leek me daarom nuttig om als restaurantgast op deze website een uitgebreidere, meer genuanceerde zienswijze over sommeliers te publiceren. Maar toen ik daaraan begon, blééf ik schrijven – en bleek de column gewoon te lang te worden voor publicatie deze maand. Hij verschijnt dus op een later moment. Overigens ben ik ook benieuwd naar persoonlijke ervaringen van andere restaurantbezoekers met sommeliers – waarvan ik velen overigens een warm hart toedraag.
. Afs
cheid kun je vaak beter vieren dan betreuren. Vandaar dat op de verschijningsdag van mijn laatste wijncolumn in Het Financieele Dagblad mijn vrouw Julie een mooie maaltijd bereidde. Met als hoofdgerecht gebraden lamsrack, heerlijk, heerlijk, waarbij ik een wijn uit eigen voorraad schonk.Te weten Château Pavie 1970. De desbetreffende fles had ik jaren geleden in Bordeaux gekregen als behorend bij de eerste literaire prijs van de Académie du Vin de Bordeaux. Maar zou deze hoog geklasseerde Saint-Emilion nog in conditie zijn? Wis en zeker. Natuurlijk smaakte hij rijp, maar geenszins overrijp. Met zelfs nog fruit dat fraai gecompleteerd werd door de bijkans mysterieuze, verleidelijke aroma’s die een Bordeaux-op-leeftijd kan bieden. Het enige afscheid dat we betreurden was de laatste slok.
Ook in het tropische Thailand is wijnbouw. In hoger gelegen gebieden in het noordoosten is het veel koeler dan in het broeierige Bangkok. Op Château De Loei groeien de druiven van Syrah en Chenin Blanc op een met stenen bezaaide ondergrond, die veel lijkt op het zuiden van Frankrijk. De wijnen zijn verrassend fris en karaktervol. Zo bericht Bert Wentzel, uit wiens formidabele verzameling ook dit etiket afkomstig is.